BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
SỞ GD – ĐT QUẢNG NGÃI
Chào mừng quý Thầy/Cô đến với khóa tập huấn

Dạy học hòa nhập học sinh trung học có nhu cầu đặc biệt về phát triển ngôn ngữ & giao tiếp

Quảng Ngãi, 07-08/11/2012
Mục tiêu
Sau khóa tập huấn này, học viên có khả năng:
Nhận biết học sinh trung học có nhu cầu đặc biệt về ngôn ngữ & giao tiếp;
Thực hiện một số hỗ trợ giáo dục cá nhân;
Trình bày & mô tả một số kĩ thuật dạy học ở lớp hòa nhập;
Mô tả, phân tích về quan điểm, nội dung và một số kĩ thuật đánh giá.

Nội dung tập huấn
Nhận biết học sinh có nhu cầu đặc biệt về ngôn ngữ - giao tiếp
Hỗ trợ giáo dục cá nhân
Dạy học ở lớp hòa nhập
Đánh giá trong giáo dục học sinh
Trao đổi – phản hồi
Phương pháp
Tập huấn cùng tham gia
Nghiên cứu tài liệu
Thực hành
Tương tác, phản hồi
Quá trình phát triển của giáo dục hòa nhập học sinh khuyết tật
Kh�ng th�ng c?m + kh�ng hi?u => Ch? tr�ch h?c sinh kh� khan, khuy?t t?t
Th�ng c?m + kh�ng hi?u => Lăm ngo
Th�ng c?m + hi?u => Quan tđm t�m hi?u
Th�ng c?m + ki nang => Hănh d?ng h? tr?
Th�ng c?m + hi?u + ki nang + sâng t?o
M�i tru?ng giâo d?c h�a nh?p thđn thi?n, m?i tr? d?u du?c h?c t?p, h�a nh?p
1. Nhận biết học sinh có nhu cầu đặc biệt về phát triển ngôn ngữ - giao tiếp
Phát triển ngôn ngữ & giao tiếp
Khó khăn và nhu cầu đặc biệt về ngôn ngữ - giao tiếp:
1) với ngôn ngữ nói;
2) với ngôn ngữ viết.
Nhận biết các khó khăn với ngôn ngữ nói
Nhận biết các khó khăn với ngôn ngữ viết
Phát triển giao tiếp
Phát triển khả năng tiếp nhận và truyền đạt thông tin một cách có hiệu quả; đồng thời, phát triển các kĩ năng giao tiếp - ứng xử phù hợp (với bối cảnh & tình huống).
Phát triển ngôn ngữ
Phát triển các mặt:
+ Nội dung: lượng (vốn từ) & chất (tính phức tạp và trừu tượng trong vốn từ ngữ).
+ Hình thức: thể hiện ở các cấp độ âm, từ ngữ, câu, văn bản.
+ Sử dụng: các chức năng ngôn ngữ phù hợp mục đích và bối cảnh.
Sự phát triển mặt nội dung ngôn ngữ
Sự phát triển mặt hình thức ngôn ngữ
Sự phát triển mặt sử dụng ngôn ngữ
1.2. Khó khăn và nhu cầu đặc biệt về phát triển ngôn ngữ - giao tiếp
Ngôn ngữ:
1) Ngôn ngữ nói
2) Ngôn ngữ viết
1.2.1. Khó khăn với ngôn ngữ nói thường gặp
Nói ngọng
Nói lắp
Rối loạn về giọng
Nói khó
Không nói được & mất ngôn ngữ

1.2.2. Khó khăn với ngôn ngữ viết
Khó khăn về đọc

Khó khăn về viết
Khó khăn về đọc
Đọc là gì?
Thế nào là biết đọc?
Có những tiêu chí nào để đánh giá khả năng đọc?

Đọc là gì?
Đọc – là quá trình giải mã hai bậc:
1) giải mã chữ thành âm;
2) giải mã chữ thành nghĩa.
Biết đọc: có khả năng đọc thành tiếng văn bản và hiểu những gì mình đọc.
Khó khăn về đọc
Khó khăn trong xử lí dữ liệu âm vị / hạn chế về nhận thức âm vị => chậm, khó hoặc không đọc thành tiếng được.
Biểu hiện:
+ Đọc chậm
+ Lỗi đọc nhiều
+ Hạn chế hiểu văn bản
Hạn chế về nhận thức âm vị
Ghép vần & đọc trơn tiếng, từ
Xóa âm vị
Hoán đổi thành phần giữa các âm tiết (nói lái)
1.2.2. Khó khăn với ngôn ngữ viết
Khó khăn về đọc:
+ Đọc chậm
+ Lỗi đọc nhiều
+ Hạn chế hiểu văn bản
Khó khăn về viết:
Khó khăn viết tay
Khó khăn tạo lập văn bản
Các phương pháp nhận biết
Quan sát
Sử dụng bảng từ thử
Đo tốc độ đọc thành tiếng
Nghiên cứu sản phẩm
Nghiên cứu hồ sơ
Trò chuyện, phỏng vấn
Chương 2. Hỗ trợ giáo dục cá nhân
2.1. Hỗ trợ phát triển khả năng phát âm
2.2. Luyện hơi, luyện giọng, thể dục cấu âm
2.3. Hạn chế & khắc phục nói lắp
2.4. Giao tiếp thay thế
2.5. Hỗ trợ cá nhân HS khó khăn về đọc
2.6. Hỗ trợ cá nhân HS khó khăn về viết
2.1. Hỗ trợ phát triển khả năng phát âm
Âm tiết & âm vị TV
Hoạt động của bộ máy phát âm
Hỗ trợ cá nhân phát triển khả năng phát âm
2.1.1. Âm tiết & âm vị TV
Âm tiết
Âm vị
Bảng vần Tiếng Việt
Bộ máy phát âm
So d? c?u đm
Hướng dẫn phát âm âm vị
Bước 1: Làm xuất hiện từ khoá chứa âm vị mà trẻ phát âm sai

Bước 2: Phát âm mẫu từ đó để trẻ bắt chước và phát âm theo (nếu trẻ làm đúng thì chuyển sang bước 5)

Bước 3: Luyện phát âm âm vị mà trẻ phát âm sai
- Phát âm mẫu và cho trẻ phát âm theo 3 lần âm vị đó, nếu vẫn không được thì,
- Hướng dẫn trẻ nghe và nhìn để xác định được vị trí và phương thức cấu âm âm đó (sử dụng sơ đồ cấu âm), nếu vẫn không được thì,
- Cho trẻ nghe, nhìn và sờ (luồng hơi thoát ra và sự rung của dây thanh) để xác định âm vị đó và phát âm.

Bước 4 : Phát âm đúng âm vị đó trong từ khóa 3 lần

Bước 5 : Luyện tập mở rộng, cho trẻ tìm và phát âm nhiều tiếng/ từ có chứa âm vị đó.
Nhiệm vụ
Giả định về một trường hợp phát âm sai phụ âm đầu, hãy lập các bước sửa lỗi phát âm với một trong số phụ âm đầu mà trẻ mất hoặc sai.
Luật chính tả i / y
Y sử dụng trong các trường hợp:
1) Sau âm đệm u. Ví dụ: huy, khuya, tuyến,…
2) Nguyên âm i là tiếng (đứng một mình) ở từ trang trọng: Y tế, Ý kiến, Y đức,… tuy nhiên, từ tượng thanh,hoặc thông tục thì dùng i. Ví dụ: í ới, ị, ầm ĩ,…
2) Là âm cuối của các vần có âm chính là nguyên âm đơn ngắn: ay, ây.
4) Tiếng khuyết phụ âm đầu, âm chính là iê và có âm cuối. Ví dụ: yếu, yến, yểng,…
I sử dụng trong các trường hợp còn lại.
Phương pháp âm tiết trung gian
Thêm vào một âm tiết (làm trung gian) để tạo hiệu quả phát âm đúng.
Phương pháp này chỉ áp dụng hiệu quả ở vùng phương ngữ Bắc bộ.
Sử dụng để sửa lỗi phát âm âm đệm; 3 nguyên âm đôi; một số âm cuối –i,-u,-m, -n, -ng; và hai thanh gãy (hỏi và ngã).
Phương pháp âm tiết trung gian
Các bước:
Phát hiện lỗi sai
Lập âm tiết trung gian (Trang 25 tài liệu)
Hướng dẫn phát âm tách biệt 2 âm tiết
Phát âm kéo dài và tách biệt 2 âm tiết
Phát âm kéo dài nối liền, nhanh dần, 1 lần bật hơi.
2.2. Luyện hơi, luyện giọng, thể dục cấu âm
Luyện hơi: luyện tập điều khiển luồng hơi.
Luyện giọng: giọng cao luyện với nguyên âm âm trầm kết thanh huyền (ù______); giọng trầm luyện ngược lại (í_______).
Thể dục cấu âm: các bài luyện để môi, hàm dưới, lưỡi vận động linh hoạt.
2.3. Khắc phục & hạn chế nói lắp
Các mức độ nói lắp
Hạn chế nói lắp
Khắc phục
Mức độ nói lắp
Nói lắp thông thường: dưới 10% từ nói ra.
Nói lắp nhẹ: Mất lưu loát từ 10% - 30% trở lên nhưng chưa có các hiện tượng tắc nghẽn, nuốt âm.
Mức vừa: Mất lưu loát trên 30%, có sự tắc nghẽn trong khoảnh khắc rồi lại tiếp tục nói được
Nặng: Có sự tắc nghẽn, dừng nói và căng cứng, rung giật ở cơ quan phát âm.
Các tình huống gây nói lắp
Không được người khác lắng nghe
Bị ngắt lời đột ngột
Sự cạnh tranh
Áp lực thời gian
Bị hỏi đột ngột
Đang trong trạng thái cảm xúc bất lợi
Kích thích quá mức
Biện pháp hạn chế nói lắp
Để trẻ cảm nhận là được lắng nghe
Nói chậm với trẻ
Giảm bớt sự cạnh tranh
Giảm áp lực
Chỉ ra & đánh giá những mặt mạnh -> giúp trẻ tự tin
Giữ liên hệ bình thường bằng ánh mắt
Diễn đạt lại
Thay đổi cách đặt câu hỏi và trả lời
Không khiển trách
Biện pháp khắc phục
1) Luyện tập điều chỉnh tốc độ nói

2) Nói theo hành động
2.4. Giao tiếp thay thế
Chữ cái ngón tay
Cử chỉ điệu bộ
Sách tranh & biểu tượng
Sử dụng các phương tiện giao tiếp thay thế
Với những trẻ không nói được, chúng ta có thể làm và hướng dẫn trẻ sử dụng sách tranh và biểu tượng thay thế lời nói, hoặc có thể học sử dụng ký hiệu cử chỉ điệu bộ.

Những trẻ không nói được, đồng thời có khó khăn về vận động tay thì cần sử dụng sách tranh và biểu tượng. 3 dạng sách tranh và biểu tượng chính cần làm và sử dụng là: 1) Sách tranh/biểu tượng thể hiện các cặp từ đối lập hay dùng (ví dụ, đúng/sai, trên/dưới, trước/sau,...); 2) Sách tranh/biểu tượng thể hiện các cụm từ/ngữ và các câu thường dùng; và 3) Sách tranh/biểu tượng theo chủ đề giao tiếp phổ biến.
Sử dụng các phương tiện giao tiếp thay thế
Với những trẻ không nói được nhưng có vận động tay và nét mặt linh hoạt thì có thể học sử dụng các ký hiệu cử chỉ điệu bộ bao gồm:
1) Chữ cái ngón tay;
2) Chữ số và các phép tính;
3) Các ký hiệu theo chủ đề.
2.5. Hỗ trợ học sinh khó khăn về đọc
Đọc
Khó khăn về đọc
Hỗ trợ cá nhân học sinh khó khăn về đọc
Tiêu chí xác định khó khăn về đọc
Tốc độ đọc thành tiếng chậm đáng kể.
Hạn chế về khả năng hiểu văn bản;
Mắc nhiều lỗi sai khi đọc.
Tốc độ đọc thành tiếng ở học sinh tiểu học
Lớp 1: 30 tiếng/phút
Lớp 2: 50 tiếng/phút
Lớp 3: 70 tiếng/phút
Lớp 4: 90 tiếng/phút
Lớp 5: 100 tiếng/phút
Hỗ trợ cá nhân học sinh khó khăn về đọc
Dạy đọc dựa trên vật liệu lời nói cá nhân
Kĩ thuật bản đồ tư duy
Chiến lược cải thiện tốc độ đọc
Dạy đọc dựa trên lời nói cá nhân
Bước 1: Hiểu và nói tự nhiên
Bước2: Viết và đọc
Bước 3: Phân tích
+ Mức 1: Yêu cầu HS chỉ đúng tiếng đích định dạy.
+ Mức 2: Yêu cầu HS chỉ đúng âm đầu hoặc vần hoặc thanh điệu đích định dạy.
Bước 4: Tổng hợp
+ Mức 1: Tìm, chỉ ra và đọc đúng tiếng vừa hướng dẫn trong các từ, câu hoặc đoạn văn khác nhau.
+ Mức 2: Tìm, chỉ & đọc đúng tiếng có chứa âm đầu/vần/thanh vừa hướng dẫn trong từ, câu, đoạn văn khác nhau.
Kĩ thuật bản đồ tư duy
Có thể sử dụng để học từ kết hợp ôn kiến thức.
Xuất phát từ chủ đề trung tâm để phát triển ra xung quanh.
Sử dụng đa dạng kiểu đường, hình & màu sắc (giúp kích thích trí não).
Kĩ thuật bản đồ tư duy
Cải thiện tốc độ đọc bài
Đọc trước bài ở nhà
Đọc lại bài vừa học
Tự kiểm tra tốc độ đọc
Nhiệm vụ
Xây dựng một bản đồ tư duy cho phát triển vốn từ kết hợp ôn tập kiến thức của một môn học, bài học, chủ đề nào đó trong chương trình trung học.
2.6. Hỗ trợ cá nhân học sinh khó khăn về viết
Hỗ trợ khắc phục khó khăn viết tay
Kĩ thuật bản đồ tư duy
2.6.1. Khắc phục khó khăn viết tay
Ghi âm
Phiếu bài giảng
Sơ đồ bài học
Máy tính
Viết lại
Tóm tắt
Chương 3. Dạy học ở lớp hòa nhập
Sơ đồ dạy học hiệu quả
Điều chỉnh
Học hợp tác
Kế hoạch bài học
Dạy học hiệu quả
Câu hỏi:
- Thầy/cô quan niệm thế nào là dạy học hiệu quả?
- Điều kiện để dạy học hiệu quả là gì?
Điều chỉnh trong dạy học hòa nhập
Quan sát và giải thích ý nghĩa của tranh dưới đây
Điều chỉnh trong dạy học hòa nhập
Nhiệm vụ
Đọc thông tin về trường hợp em H. và Kế hoạch bài học ‘Nói quá’ (Ngữ văn 8). Hãy cho biết:
Đã có những điều chỉnh gì trong kế hoạch bài học?
Có bình luận gì về những điều chỉnh này?
Cần cải tiến gì thêm trong kế hoạch bài học này?
Học hợp tác
Học hợp tác
Một phương thức dạy học trong đó học sinh làm việc theo các nhóm nhỏ, cùng giải quyết nhiệm vụ học tập
Học hợp tác đảm bảo 5 yếu tố:
Học sinh phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực
Tương tác mặt đối mặt
Có trách nhiệm cá nhân
Kỹ năng hoạt động nhóm nhỏ
Có nhận xét nhóm
Tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau
Mục đích chung
Động lực chung
Nguồn lực chung
Vai trò: mỗi người một vai trò
Phân chia công việc
Đóng vai
áp lực thi đua
Môi trường
"Màu cờ sắc áo"
Tạo trách nhiệm cá nhân
Kiểm tra cá nhân bất kỳ trong nhóm
Số lượng thành viên trong nhóm phù hợp: 2 đến 5 em tuỳ nhiệm vụ
Cho điểm nhóm và điểm cá nhân
Quan sát sự tham gia của học sinh
Phân công vai trò trong nhóm
Thi đua giữa các nhóm
Nhận xét nhóm
Nhận xét kết quả
Cách làm việc của nhóm
Tự nhóm nhận xét, các nhóm khác nhận xét, giáo viên nhận xét
Tương tác mặt đối mặt & nhận xét nhóm
Tương tác mặt đối mặt:
Ngồi thành vòng tròn
Khuyến khích cọ xát ý kiến
Nhận xét nhóm
Nhận xét sản phẩm & quá trình
Cách nhận xét: điểm gì tốt, điểm gì cần cải thiện/thay đổi?
Nhận xét cuối hoạt động, cuối buổi học và giờ sinh hoạt tập thể
Chương 4. Đánh giá
Quan điểm
Nội dung đánh giá
Một số vấn đề kĩ thuật
4.1. Quan điểm chỉ đạo
Toàn diện
Kết hợp các tiếp cận
Chú ý sự tiến bộ của học sinh
4.2. Nội dung đánh giá
Học lực
Hạnh kiểm
Sự tiến bộ trong khắc phục khó khăn đặc thù
4.3. Một số khía cạnh kĩ thuật
Đánh giá sự tiến bộ về ngôn ngữ nói
Đánh giá sự tiến bộ về đọc
Đánh giá sự tiến bộ về viết
Điều chỉnh trong đánh giá
Câu hỏi
Nên có điều chỉnh gì trong đánh giá:
Học sinh khó khăn về nói
Học sinh khó khăn về đọc
Học sinh khó khăn về viết
Nhiệm vụ
Chọn 1 trong số các đề kiểm tra trong tài liệu, đọc & trả lời các câu hỏi:
Đã có những điều chỉnh gì?
Thầy/cô có bình luận gì?
Có điểm nào cần thay đổi/cải tiến?
Tổng kết
Hướng dẫn phát âm
Giao tiếp thay thế
TỔNG KẾT
Trao đổi – phản hồi
Liệt kê những nội dung thầy/cô sẽ đưa vào chương trình giảng dạy tại trường.
Có những nội dung nào trong tài liệu còn chưa rõ?
Bài thu hoạch
Thầy / cô thu hoạch được gì từ khóa tập huấn này?
Những nội dung nào thầy/cô cảm thấy tâm đắc?
Những kĩ năng nào thầy/cô có thể tự tin áp dụng?
Những nội dung nào thầy / cô còn cảm thấy băn khoăn, chưa rõ?
Thầy/cô có đề xuất gì để làm tốt hơn nữa công tác GDHN học sinh khuyết tật?
.















Trong khuôn khổ khả năng và thời gian có hạn, bài báo cáo không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong quý Thầy Cô chia xẻ kinh nghiệm để cùng nhau hỗ trợ cho những học sinh gặp khó khăn về mặt ngôn ngữ; để các em tự tin hòa nhập với cộng đồng .
CÁM ƠN QUÝ THẦY CÔ ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE.